'Ik weet nu hoe ik moet voorlezen'

Boeken, thee en koekjes

Als ik voor iedereen nog een keer thee inschenk, waan ik me in groep 3: met fluisterstemmen wordt Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft geoefend. Zachtjes proberen ze de juiste klanken en klemtonen uit. Drie Somalische moeders die het naar eigen zeggen nog niet zo goed kunnen maar graag willen leren: voorlezen aan hun kinderen. H.: 'Ik ben in Somalië wel naar school gegaan. De gewone school en de Koranschool, dus ik lees en spreek ook Arabisch. Maar voorlezen deed onze leraar niet. We leerden alleen schrijven en lezen.' H. is zich er van bewust dat voorlezen belangrijk is voor haarzelf en voor haar kinderen. 'Ik leer echt veel. Veel woorden. Ik vind het leuk.' Het valt me op dat haar vriendin M. zich altijd een beetje bescheiden, bijna verontschuldigend opstelt. Ze zegt dat het niet goed lukt omdat ze niet goed kan onthouden, ze heeft namelijk vaak hoofdpijn. Dat blijkt inderdaad zo te zijn, maar na een beetje doorvragen lijkt er meer aan de hand. Haar beide ouders overleden toen ze erg jong was. Gescheiden van haar zusje kwam zij bij haar tante en haar zes kinderen terecht. Geld voor school was er niet en tijd voor voorlezen? 'Ben je gek?' kijkt ze me lachend aan. Tante moest hard werken om 7 kinderen te onderhouden, dus zelfs voor het vertellen van verhalen was nauwelijks tijd. M. heeft desondanks toch leren lezen en schrijven. Maar in het Nederlands vindt ze dat erg moeilijk. 'Zit ik hier wel goed?' staat op haar gezicht te lezen. Ja, ze zit hier goed! Haar vriendinnen hebben haar meegesleurd en dat hebben ze goed gedaan. Als ik M. vraag het verhaal van kleine mol niet voor te lezen maar in het Somalisch na te vertellen kijkt ze me verbaasd aan. 'Versta jij Somalisch?' Nee, maar je vriendinnen wel. Vertel maar.' Schoorvoetend begon ze. Ze werd wat op weg geholpen door S. Ik verstond er geen klap van maar ik zal wel wat er met haar gezicht gebeurde. Dat begon na korte tijd te stralen. Ze hadden lol, die drie. En er ontstond een gesprek, wat ik ongeveer interpreteerde als: nee, dat moet je zo doen. Zo? Ja precies, nu doe je het goed. 'Ja, zo is  het leuk. Maar Somalisch. Sorry, niet Nederlands.' Dat geeft niet M.. Doe het in het Somalisch als het moet, maar doe het! Je kind leert makkelijker Nederlands als het in het Somalisch al veel woorden kent. Je kind heeft er profijt van als hij samen met jou plezier heeft in lezen en in boeken. En zo ging ook M. met voorleesboeken naar huis. Om de week erop lachend te komen ruilen. 'Was leuk. Ik wil andere. Kinderen vinden het leuk.'

S. leest voor

H., die het meeste onderwijs heeft genoten, heeft net zo goed het een en ander van deze korte cursus heeft opgestoken: 'Ik kan nu beter kiezen in de bibliotheek. Vroeger nam ik alles mee wat de kinderen leuk vonden. Nu kijk ik ook naar wat ík kan: korte zinnen kan ik goed. Dat zijn betere boeken voor mij.'
Ook S. durft nu naar de bibliotheek. 'Ik weet nu hoe ik moet voorlezen. Als het moeilijk is ga ik vertellen net als M. Op mijn school werd wel voorgelezen maar niet op deze manier. Mijn vader en moeder lazen ook voor. Maar niet zo en de boeken waren niet zo leuk.'

Ik dacht de dames nog een plezier te doen door Arabische boeken mee te nemen. Niet dus. Ze bleven onaangeroerd liggen. Nederlands wilden ze. Want ze doen het voor hun kinderen, maar ook voor zich zelf. S.: 'Dat kan best met kinderboeken.' 

Tot slot kregen alle deelnemers een certificaat uitgereikt én een prentenboek van Kikker cadeau van directeur Ingrid Flik van De Catamaran/Hermitage. 'Ik vind het geweldig dat jullie dit doen en dit willen we als school belonen en stimuleren.'

Goed gedaan, dames! 

M. bij het afscheid: 'Is laatste keer? Jaaaahh, zo jammer hè. Is volgend jaar weer? Ik kom!'

NLdoet: voorlezen aan vluchtelingen

Kun je voorlezen aan Irakese kinderen die net in Nederland zijn? Of aan Syrische kinderen die pas onlangs het oorlogsgeweld ontvlucht zijn? En welke boeken kies je dan? En belangrijker nog: heeft het zin? 

Nou en of dat zin heeft! En niet alleen voor Syrische of Irakese kinderen. Voorlezen heeft altijd zin, voor iedereen. Voorlezen vergroot de woordenschat van Nederlanders en medelanders. Voorlezen is plezier voor twee. Voorlezen is een van de manieren om taalvaardig te worden in een nieuw land. Zeker als je het doet zoals de NLdoet-vrijwilligers het deden namens Bibliotheek aan den IJssel en de VoorleesExpress op vrijdag 11 maart. Op deze dag werden Krimpense en Capelse nieuwkomers en hun ouders voorgelezen in het Nederlands en het Arabisch. 

Vrijwilligers meldden zich aan via NLdoet: 'Ik kom uit de zorg en ik heb dit bewust uitgekozen omdat ik iets buiten mijn werkervaring wilde doen', de Voorleesexpress: 'Ik ben voorleesvrijwilliger en ik zie hoe leuk en belangrijk dit is' en via de bibliotheek: 'De bibliotheek wil zich net als NLdoet verbinden met de samenleving. Als directeur van deze organisatie wilde ik daar mijn professionele én persoonlijke steentje aan bijdragen. Ik vind het moeilijk om dat los te zien van mezelf,' lacht Conny Reijngoudt. 

In de bibliotheek wachtte de tien voorleesvrijwilligers een kleine workshop over voorlezen aan kinderen die de taal nog niet goed spreken. Er waren tweetalige boeken, aanwijsboeken, woordeloze prentenboeken en spelletjes die uitnodigen tot praten. Als het lukt al in het Nederlands en anders in de moedertaal. De tweetalige boeken zijn hiervoor ideaal. De ouders lezen het Arabisch en de vrijwilligers het Nederlands. Door illustraties te bekijken en dingen aan te wijzen en de Nederlandse woorden te benoemen kun je toch samen plezier beleven aan het lezen van een boek. En dat is precies wat er gebeurde toen de vrijwilligers de klassen ingingen. 

Wethouder Boudesteijn (Krimpen) nam deel aan dit initiatief en vindt het voor herhaling vatbaar. Hij wil dicht bij de nieuwkomers in zijn gemeente staan en dit helpt. De vele vrijwillige hulp ten behoeve van deze groep in Krimpen wordt gekoesterd. Bekijk hier de uitzending van de Lokale Omroep Krimpen. 

De feestvreugde werd verhoogd met allerlei lekkere Hollandse hapjes voor ouders, kinderen en vrijwilligers. Halal. Natuurlijk. :) 

Overigens is deze NLdoet-actie niet het enige wat Bibliotheek aan den IJssel al dan niet in samenwerking met De VoorleesExpresss doet aan het vergroten van de taalvaardigheid van anderstaligen. Zo zijn er nu en in het verleden kleine leesclubjes geweest voor anderstalige ouders. Soms was het niveau al zo hoog dat zij wilden lezen voor zichzelf. We kozen steeds boeken uit de Lees&Schrijf!-collectie. Soms wilden en (willen) ze vooral leren hoe ze hun kind kunnen voorlezen. De VoorleesExpress heeft in onderling overleg op enkele scholen het normale voorleesprogramma aan huis uitgebreid met een voorleesprogramma in de Bibliotheek op school. Want een nieuw leven in een nieuw land begint met de nieuwe taal. En daar werken we met veel plezier aan. Zeker als je nieuwkomers na enkele jaren nog eens terugziet in de bieb, zoals Mohammed. Het kan bijna geen toeval zijn dat hij uitgerekend afgelopen week weer eens in de bibliotheek was. Ik zie hem nog binnenwandelen met zijn twee zussen, nu zo'n jaar of vijf geleden. Net nieuw, geen woord Nederlands, maar ze wilden een werkstuk maken. Of ik kon helpen. Omdat de bibliotheek een goede samenwerking heeft met de school van deze leerlingen kon ik hen op afstand een beetje volgen. En het gaat goed met hem. Mohammed spreekt vloeiend en min of meer accentloos Nederlands en zit in de tweede van het VWO. Geweldig toch? 

Gemekker rond de Nationale Voorleesdagen

Net als elk jaar gonst het tegen eind januari in de kleutergroepen waar graag wordt (voor)gelezen. Of... eigenlijk wordt er dit jaar meer gemekkerd. Gemekkerd? Ja, gemekkerd. Gemekkerd tijdens het voorlezen en gemekkerd na het voorlezen. Tien dagen lang. Want We hebben er een geitje bij! 

We hebben er een geitje bij van Marjet Huiberts en Iris Deppe is het Prentenboek van het Jaar (zorgvuldig uitgekozen door vijf jeugdbibliothecarissen) en staat centraal tijdens de Nationale Voorleesdagen van 2016. 

Deze landelijke voorleescampagne heeft als doel om het voorlezen onder de aandacht te brengen. Want voorlezen is belangrijk. We kunnen het niet vaak genoeg blijven herhalen. Kinderen die (worden voorge)lezen zijn sociaal vaardiger, kennen meer woorden en doen het beter op school. Onlangs was ik nogal geschokt door een zinnetje in een onderzoek waarin stond dat men in de VS kijkt naar de laaggeletterdheidonder 10- en 11jarigen om te weten hoeveel gevangenissen ze in de toekomst nodig hebben! Merkwaardige filosofie. Jezou denken dat een investering in goed leesonderwijs en leesplezier een effectievere, plezierigere en meer positieve uitgave is dan een investering in gevangenissen... Behalve belangrijk is voorlezen heel leuk, en dé manier om samen met je kind(eren) een fijn moment te beleven (bv. als dagelijks bedritueel of het afsluiten van een dag hard werken in de klas).

Hoewel de campagne gericht is op jonge kinderen, is ook voorlezen aan oudere kinderen leuk én zeer nuttig. Het plezier in voorgelezen worden, stopt niet als je zelf leert lezen (iets wat veel volwassenen lijken te denken). Sterker nog, juist die boeken die ze zelf nog net niet helemaal aankunnen, maar waar ze wel nieuwsgierig naar zijn, zijn perfect om voor te lezen. Je zal bij voorbeeld toch maar in groep 3 of 4 zitten en net de techniek een beetje onder de knie krijgen en je vader of moeder zegt: 'Zo nu kun je het zelf'. Zit je met je EM3 boekjes. Begrijp me niet verkeerd, daar zitten pareltjes tussen! Maar die boekjes dienen een ander doel, namelijk de techniek onder de knie krijgen. Korte, klankzuivere woorden met maar één lettergreep en niet te veel woorden in een zin. Terwijl de juf, je vader of je oma tot die tijd altijd prachtige prentenboeken met mooie (lange) verhalen, rijke taal en soms moeilijke woorden voorlas... Inderdaad, je kan het al een beetje zelf. Maar veel van die mooie boeken zijn toch echt nog te moeilijk. Of: iedereen in jouw klas praat over de laatste Loser of Dummie. En jij hebt de pech dat je moeite hebt met lezen en die boeken dus te dik vindt. Fantastisch toch, als de meester het voorleest in de klas?  

De Nationale voorleesdagen zijn van 27 januari tot 6 februari. Naast het Prentenboek van het Jaar staat ook de Top Tien  die dagen centraal.  De leesconsulenten van Bibliotheek aan den IJssel gaan net als andere jaren langs verschillende scholen en dagverblijven om een leuk voorleesprogramma met liedjes, een heus stalletje en de kamishibai te brengen. Ook worden in deze dagen bijeenkomsten voor ouders en leerkrachten georganiseerd met workshops over voorlezen en voorleestips. Want je kunt natuurlijk élk leuk boek kiezen om uit voor te lezen! 

Een van de favorieten van dit moment in de groep van Paula, Catamaran.  

Zelluf doen! moet deze peuter gedacht hebben tijdens de voorleesworkshop voor ouders op OBS De Catamaran

En voor thuis... Vaders, moeders, opa's, oma's.... Doen! En geniet er van. 

Ze gebruiken doping!

Zaterdag konden we in een ingezonden brief in NRC lezen dat  Jan Paul Schutte wel snapt waarom sommige kinderen hogere cijfers halen en vrolijker zijn dan anderen: ze gebruiken doping! Doping waarmee ze hun woordenschat uitbreiden en meer algemene kennis krijgen waardoor ze teksten op school beter snappen, hun toetsen beter maken en hun schooltijd vrolijker doorlopen. En die doping heet: boeken lezen!

Gisteren meldde het journaal dat het weer iets beter gaat met het boek. Met name met het kinderboek. Er zijn afgelopen jaar 9,2% meer kinderboeken verkocht dan het jaar daarvoor. Kinderboeken staan weer in de picture en dat is goed nieuws. Want Jan Paul Schutte verzint al die feiten natuurlijk niet zelf. Steeds meer wetenschappelijk onderzoekt toont aan dat hij hartstikke gelijk heeft. Kinderen die veel lezen doen het beter op school. 

Ouders vragen leerkrachten vaak hoe ze hun kind het beste kunnen helpen. Nou…. Elke dag een kwartiertje lezen, samen lezen of voorlezen. Niet oefenen, maar lezen omdat het leuk is, omdat je er plezier in hebt. Tijdschriften, stripboeken, informatieboeken, verhalen. Het maakt niet uit, zolang je er van geniet. Moet vast lukken in deze Kinderboekenweek. En daarna? Gewoon volhouden! 

Boeken promoten, hoe doe je dat nou?

Grey

vijftig tinten

de rode kamer

kan je leven verrijken

AU!

Dikke pret vanmorgen in het team van OBS De Catamaran. Ik was uitgenodigd om verder te praten over boekpromotie in hun klassen. En nee, wees niet bang, zij promoten de veelbesproken serie van E.L. James niet bij hun leerlingen. Waarom dan dit elfje? Omdat we die vanmorgen samen hebben gemaakt. Omdat het mijn doel was om te laten zien dat je door een lollig gedichtje een boek kunt promoten. Omdat ik wilde bewijzen dat ik een boek niet zelf gelezen hoef te hebben om er toch de aandacht op te vestigen. Omdat deze serie bij de vorige bijeenkomst ter sprake was gekomen. Omdat ik hoopte dat dit boek of dit elfje een gesprek op gang zou brengen ('Het begint wel wat plat maar uiteindelijk ga je toch wel meer begrijpen van de personages en hun handelen', 'Ja die passages worden ook wel saai inderdaad, maar als je daar doorheen leest.... Ik ben eigenlijk wel benieuwd naar zíjn kant van dit verhaal'). Om het team te laten ervaren dat het leuk is om over boeken te praten, dat mensen (en dus ook kinderen) er enthousiast van worden. Missie geslaagd. 

Op dit Pinterestbord zijn naast het elfje meer suggesties te vinden die je kunt gebruiken om boeken te promoten of het lezen in je klas te bevorderen. We hebben er een aantal bekeken, wat ideeën uitgewisseld die spontaan oppopten en plannen gemaakt om in de klas of misschien zelfs schoolbreed te organiseren. Tendens was: dingen uitproberen die eenvoudig voor te bereiden zijn en veel leesplezier generen en vooral alle reeds beschikbare materialen en ideeën binnen de school met elkaar delen. 'Zo heb ik vroeger bij de kleuters eindeloos prentenboeken voorgelezen. Maar nu in de middenbouw kies ik steeds voor iets anders. Maar als ik dan inderdaad dit verhaal van Keepvogel hoor, dan zou ik die in mijn groep 6 ook prima kunnen voorlezen. Doordat we hiervoor de tijd nemen met elkaar kom ik op eenvoudige nieuwe ideeën.'

Wilt u onze ambassadeur zijn, mevrouw? Dan gaan we de school veroveren!

Na twee jaar ervaring met Boek in je Rugzak* vond Vanessa (leerkracht 1/2 op De Octopus) het tijd om de ouders eens te vragen wat zíj er nou van vonden. Dat de leerkrachten van de onderbouw er zelf blij mee waren wisten ze wel. Vanessa’s collega’s vinden het goed om te zien dat een deel van de ouders meer betrokken raakt bij het lezen. De moeders en soms een enkele vader zien hoe het voorlezen in zijn werk gaat en dat is goed, want ze zijn er zelf niet altijd mee opgegroeid. Ze zien dat hun kinderen er plezier in hebben, dat ze thuis het boek ook graag nog eens pakken. ‘En of het er mee te maken heeft weet ik niet zeker, maar we merkten wel dat meer kinderen beter scoorden op de woordenschattoets.’ 

Nou goed, de ouders aan het woord dus. Zo'n 25 moeders beantwoordden een een vragenlijst. Het was leuk om te lezen, want ze waren vreselijk positief. Ook de ouders die het Nederlands nog niet zo goed beheersen. En dat is winst: ze zien niet alleen het belang er van in, maar ze hebben er ook plezier in. Wat de drempel om tóch zelf voor te lezen aanzienlijk verlaagt.

Meerdere moeders geven aan het voorleesmoment ‘een fijne start van de dag’ te vinden. Dit wordt bedoeld in algemene zin, niet alleen gericht op het lezen maar meer gericht op het idee samen met je kind in de klas iets te doen dat ‘belangrijk’ is voor de ontwikkeling. ‘Dit is heel goed. Voorlezen hoort bij kinderen.’  Ouders ervaren dat zij door de leerkrachten ‘betrokken worden’ bij het onderwijs aan hun kind. Meer dan eens wordt ook opgemerkt dat het ‘heel leerzaam is om te zien hoe je zélf kunt voorlezen’. Ouders vinden dat prettig. Het brengt hen op ideeën. Volgens één moeder zou dit zelfs best wel elke week mogen.

Goed om te weten. En kiezen we dan ook de goede boeken, was nog zoiets wat Vanessa zich afvroeg. De boeken sluiten aan bij de thema’s van Schatkist in de kleutergroepen en bij de kernen van Veilig Leren Lezen. Dat maakt sowieso al dat de onderwerpen divers zijn en dicht bij de kinderen staan. En met die boekkeuze is volgens de ouders ook helemaal niks mis. Die wordt als ‘leuk’ en ‘gevarieerd’ beoordeeld. Niet alleen voor de kinderen maar ook voor de voorlezers. Moeders zien hun kinderen in de klas ‘nieuwsgierig worden’ als de juf voorleest. Mooie testcase: de boeken worden thuis ‘nog een keer rustig bekeken’ en ‘graag herlezen’. Het feit dat de boeken mee naar huis mogen, is voor veel ouders heel fijn. Niet voor iedereen is toegang tot de bieb of een persoonlijke collectie vanzelfsprekend. ‘Geweldig! Nu kan ik voor het slapengaan nog voorlezen uit een boekje.’

Naast de variatie in boektitels wordt ook de variatie in de manier van voorlezen positief wordt ontvangen. ‘Het is leerzaam. Ook voor ouders. Het is een goed voorbeeld.’ Of deze moeder bedoelt dat de leerkracht een goed voorbeeld is voor haar, of dat zij nu een goed voorbeeld kan zijn voor haar kind werd in haar beschrijving niet helemaal duidelijk, maar in beide gevallen is er wel een doel van zowel school als bibliotheek bereikt: (voor)leesplezier bij kinderen, stimuleren (voor)leescultuur thuis. De deelnemende ouders ondervinden dat de gevarieerde accenten tijdens het voorlezen de leerlingen prikkelen en stimuleren. Je moet dan denken aan interactief voorlezen, voorlezen met de illustraties op het digibord, een werkblad als verwerking na afloop, expliciete aandacht voor nieuwe woorden. En bij elke sessie komt er weer een andere vorm aan bod. De ondervraagden zien dat de interactieve manier van voorlezen voor veel betrokkenheid bij de kinderen zorgt. ‘En goed dat de moeilijke woorden worden besproken.’ Het is allemaal ‘erg positief’. 

Of de dames er nog wat aan toe te voegen hebben? ‘Vooral zo doorgaan!’ is de tip van de meesten. Het enthousiasme van één moeder (kind in groep 1) steekt wel met kop en schouders uit boven alle andere positieve reacties. Zij is degene die blij is haar kind ’s avonds te kunnen voorlezen, die het goede voorbeeld zag en/of wil zijn en die vindt dat school ‘elke’ ouder zou moeten benaderen voor deze manier van voorleesinstructie. Ik zou bijna zeggen: 'Wilt u dan onze ambassadeur zijn, mevrouw? Dan gaan we de school veroveren :)'

*) Boek in je Rugzak is een samenwerking tussen school en bibliotheek waarbij de groepen 1 tot en met 3 bij het starten van elk nieuwe thema de ouders uitnodigen voor een voorleessessie in de klas. Het boek sluit altijd aan bij het thema. De leerkrachten lezen niet alleen voor maar demonstreren ook verschillende interacties aan de ouders: aandacht voor moeilijke woorden, het stellen van bepaald soort vragen, een verwerkingsopdracht etc. De bibliotheek zorgt er voor dat er voldoende exemplaren van datzelfde boek in de klas zijn, zodat ouders en kind er een mee naar huis kunnen nemen om opnieuw (voor) te lezen. Dit stimuleert de (voor)leescultuur thuis, het herhalen van woorden die centraal staan en de betrokkenheid van ouders bij de ontwikkeling van hun kind.  

Verteltas nieuwe stijl op OBS De Octopus

Prachtig waren ze, maar ze werden niet uitgeleend. Heel frustrend. Voor de ouders die de tassen hebben gemaakt én voor de leerkrachten die weten dat er mooie materialen niks liggen te doen. Dat moet anders, dacht de leeswerkgroep op OBS De Octopus. Het probleem was dat het in de praktijk een ‘gedoe’ bleek om de tassen te gebruiken. Waarom? Feitelijk bevatte één tas (te) veel materialen waardoor het erg veel tijd kostte om de tas bij terugkomst te controleren. Dat wierp een drempel op. Bovendien bevatte elke tas lange, talige instructies die te moeilijk waren voor de veelal anderstalige ouders van de leerlingen. 

De tassen zijn in het verleden gemaakt volgens de officiële instructies van de Verteltas. Maar toen collega’s van deze school acht jaar geleden de bijbehorende cursus volgden was de situatie toch een beetje anders. Noem het voortschrijdend inzicht, noem het handig gebruik maken van technische ontwikkelingen, feit is dat de inhoud van de tassen iets compacter is geworden (twee boekjes en maximaal twee spelletjes). De instructies zijn visueel gemaakt (lang leve de smartphone met camera). En het internet biedt een toegankelijke plek voor meer (zie de yurlspagina die eenvoudig via de website van de school te vinden is). De Verteltassen van OBS De Octopus komen weer de kast uit en kinderen breiden samen met hun ouders spelenderwijs hun woordenschat uit en genieten samen van verhalen en spelletjes. En dáár was het allemaal om begonnen.